Canons van de Friese dorpen en steden
NederlandsFries

Tijdperken

19e eeuw (1800-1900)

Handel

© FrieslandWonderland

Kaashandel

In Wommels was vroeger een echte kaashandel. In meerdere panden in het dorp zijn nog de kaaszolders zichtbaar. Vaak herkenbaar aan hun halfronde ramen. Het museum "It Tsiispakhûs" is gevestigd in een

...

Lees meer

19e eeuw (1800-1900)

Herdenking & Jubileum

© It âlders erf

Wilhelminaboom

De Wilhelmina-linde met prachtig hekwerk werd in december 1898 het dorp Wommels aangeboden door mej. Grelina Jacoba Stapert uit Amsterdam t.g.v. de inhuldiging van Koningin Wilhelmina. Jeugdportretten

...

Lees meer

19e eeuw (1800-1900)

Visserij

© It âlders erf

Haven

De haven van Laaxum is uniek omdat ze zo klein is. Er wordt wel gezegd dat ze het kleinste, nog door beroepsvissers in gebruik zijnde haventje van Europa is, slechts geschikt voor ondiep stekende sc

...

Lees meer

19e eeuw (1800-1900)

Kerk & Religie

© Tekening van J. Stellingwerf uit 1722

Oude zadeldaktoren afgebroken

De oude bouwvallige, middeleeuwse zadeldaktoren wordt in 1816 afgebroken, nadat de ingezetenen hierover hadden vergaderd. Door de lastige financiële situatie na de langdurige bezetting door de Franse

...

Lees meer

19e eeuw (1800-1900)

Kerk & Religie

© Foto van A.A. Buwalda

Huidige Protestantse (Hervormde) kerk gebouwd

In 1865 werd de oude middeleeuwse kerk afgebroken om plaats te maken voor een nieuwe kerk. Alleen de fundering bleef behouden, wat te zien is aan de grote kloostermoppen die net boven het maaiveld uit

...

Lees meer

19e eeuw (1800-1900)

Onderwijs

© Foto van A.A. Buwalda

Bouw Christelijke school

De eerste Christelijke school werd in 1872 geopend, met er een onderwijzerswoning aan vast gebouwd. Vanaf de Franse tijd tijd (1795) hadden Schettens en Longerhouw alleen een openbare school gehad. Er

...

Lees meer

19e eeuw (1800-1900)

Kerk & Religie

© Foto van A.A. Buwalda

Nieuwbouw toren Hervormde kerk

De huidige kerktoren werd in 1877 gebouwd, welke de ’tijdelijke’ dakruiter verving. Nu lijkt het wel alsof deze toren altijd zo bij de kerk heeft gestaan, toch stond het kerkgebouw er al 12 jaar

...

Lees meer

19e eeuw (1800-1900)

Monumentaal gebouw

© Archief Streekmuseum Burgum

Korenmolen De Hoop

Op een in 1694 door Schotanus vervaardigde landkaart van Fryslân staat op de plaats waar in Sumar korenmolen "De Hoop" staat, een windmolen ingetekend. Of die molen er in 1700 nog staat? In de belast

...

Lees meer

19e eeuw (1800-1900)

Onderwijs

© Binnenlandsche Bataafse Courant

Periode van 1800 tot 2000

Wij komen nu in een tijdsperiode dat de informatie ons bijna om de oren begint te slaan. In oude geschriften en kranten kunnen we zoeken naar gebeurtenissen die in Westergeest hebben plaatsgevonden. <

...

Lees meer

19e eeuw (1800-1900)

Beroemdheid

© H. Beekhuis, Gorssel

Dokter Henricus Beekhuis

Henricus Beekhuis (1872-1959) vestigde zich in 1898 als huisarts in Bolsward. Daar heeft hij zich doen kennen als een geliefd huisarts, die veel voor de volksgezondheid heeft gedaan. Maar daarnaast

...

Lees meer

19e eeuw (1800-1900)

Verkeer

© Archief D. Franke (†), Burgum.

De tram en het tramstation

In 1880 wordt de Nederlandsche Tramwegmaatschappij (N.T.M.) opgericht met als doel door heel Nederland over of langs bestaande wegen tramlijnen aan te leggen.
Al in 1881 wordt de lijn Veenwouden-B

...

Lees meer

19e eeuw (1800-1900)

Middenstand

© J. de Jong

Middenstand

Er is geen nieuws onder de zon. Rond 1748 hadden de Friezen er genoeg van om belasting te betalen. Er werd wat nieuws bedacht. Een deel van de belastingen zou betaald worden volgens de welstand van de

...

Lees meer

19e eeuw (1800-1900)

Dorps- of Stadsfiguur

© ds. G.A. Wumkes, Het Friese Reveil

Dominee Felix voorman van het Friese Reveil

Ds. Jan Wouter Felix (1824-1904) was Hervormd predikant te Schettens-Longerhouw van 1848-1851. Hij woonde in de pastorie, welke in Longerhouw stond. Ds. Felix is bekend geworden als voorman van het zo

...

Lees meer

19e eeuw (1800-1900)

Industrie & Fabricage

© Onbekend, ansichtkaart rond 1900

Molen van Pijbes (Burgumerdaam)

Moeten we de molen van Halbe Pieters Pijbes, met de naam "de Broeders", beschouwen als een Burgumer- of Sumarder molen? Feitelijk is (was) het een Burgumer molen. Hij stond namelijk aan de noordzij

...

Lees meer

19e eeuw (1800-1900)

Streektaal

© onbekend

De Bruorren Halbertsma

De "Bruorren Halbertsma" waren drie broers die aan het eind van de achttiende eeuw werden geboren in Grou en veel betekend hebben voor de Friese literatuur.
Joost en Eeltje schreven samen "De La

...

Lees meer

19e eeuw (1800-1900)

Gezondheid

© Reinder Tolsma

Het Arm- en Werkhuis

Rond 1800 waren er vele armen in Oosternijkerk maar ook in de omringende dorpen. Deze armen werden onderhouden door de diaconie (kerkelijk) of de armvoogdij (uit de dorpskas). Soms werden ze uitbestee

...

Lees meer

19e eeuw (1800-1900)

Onderwijs

© Reinder Tolsma

Ontstaan Christelijke School

Op 13 april 1865 stapt een aantal mannen naar de boerderij van Gerrit Sjolles Sinia aan de Ropsterwei. Van Sinia is bekend dat hij lid is van de in 1854 opgerichte ‘Vrienden der Waarheid’, een ve

...

Lees meer

19e eeuw (1800-1900)

Middenstand

© Reinder Tolsma

De Molen

In 1974 kregen de straten in Oosternijkerk voor het eerst officiële namen, voordien woonde men op J 225 (het hoofd der school) of J 145F (schrijver dezes). De J stond voor de dorpsletter in Oostdonge

...

Lees meer

19e eeuw (1800-1900)

Dorps- en Stedenbouw

© DB Folsgeare

Tsjaerddyk, Kerkhuis zuid

In 1859 wordt door de kerkvoogdij de bouw van het nieuwe kerkhuis aan de Tsjaerddyk opgedragen aan timmerman Pieter Willems Twijnstra uit het dorp. Het huis komt tussen de winkels van Epeus Couperus

...

Lees meer

19e eeuw (1800-1900)

Dorps- en Stedenbouw

© dbfolsgeare

Tsjaerddyk, kerkhuis noord

De Tsjaerddyk begin 1900, gezien richting Nijland. Het huis aan de rechterkant is het kerkhuis, ertegenover is de winkel van Anne Sjirks Cnossen ( nu nummer 36) De vrouwen en kinderen staan voor het

...

Lees meer

19e eeuw (1800-1900)

Dorps- en Stedenbouw

© bd folsgare

De kruidenier op Tsjaerddyk 36

Op de zijkant van de gevel, boven het winkelraam, hangen twee borden waarop reclame wordt gemaakt voor “Van Nelle Koffie en Thee”. Eronder staan Anne Sjirks en zijn zoontje Sjirk Annes. Bovenstaa

...

Lees meer

19e eeuw (1800-1900)

Dorps- en Stedenbouw

© dbfolsgeare

Tsjaerddyk 32

Tsjaerddyk 32 is het huis met het voortuintje ( 1920)

Pietje Hilbrands Boschma woont vanaf haar geboorte in 1833 in Folsgare maar verhuist in 1872 naar Oosthem. Ze

...

Lees meer

19e eeuw (1800-1900)

Monumentaal gebouw

© Wurkgroep Histoarysk Dronryp

De Posthoorn

Geschiedenis van de Posthoorn.

Logement/café de Posthoorn, aan de Brêgebuorren te Dronryp , werd vroeger ook wel "De Groote Posthoorn" genoemd. Oorspronkelijk stond het café dichter aan het

...

Lees meer

19e eeuw (1800-1900)

Verkeer

© Wurkgroep Histoarysk Dronryp

Tram & Trein

De tram. De Nederlandse Tramweg Maatschappij (NTM; later ook busmaatschappij) voltooide in 1900 de tramverbinding van Leeuwarden met Franeker. De rails lagen ten noorden van de straatweg en het st

...

Lees meer

19e eeuw (1800-1900)

Gezondheid

© Wurkgroep Histoarysk Dronryp

Volksgezondheid

Rond 1860 ligt de gemiddelde levensverwachting in Nederland op 37 jaar. Volgens de gegevens van het Centraal Bureau van de Statistiek werden mannen toen gemiddeld 36, 4, vrouwen gemiddeld 38,2. Tegenw

...

Lees meer

19e eeuw (1800-1900)

Sport

© Wurkgroep Histoarysk Dronryp

Volksvermaak en kaatsen

Vereniging voor Volksvermaak.

Op 17 januari 1868 is door toenmalige dorpsgenoten een ‘Vereeniging voor Volksvermaken’ opgericht. Deze vereniging organiseerde dat jaar voor het eerst een kermis

...

Lees meer

19e eeuw (1800-1900)

Middenstand

© Wurkgroep Histoarysk Dronryp

Venters en hondenkarren

Karren getrokken door honden.

Karren waren honderd jaar geleden een heel normaal straatbeeld. Om het vaak treurige lot van deze honden te verbeteren trad op 1 september 1911 de Trekhondenwet in we

...

Lees meer

19e eeuw (1800-1900)

Monumentaal gebouw

© DB Folsgeare

Folsgeasterleane 15

Vanuit het dorp kom je, links aan houdend, aan het eind van de Folsgeasterleane bij no15. De landweg werd ook wel “Reade leane” genoemd. Het is een plek waar een oude gracht, omzoomd door bomen, a

...

Lees meer

19e eeuw (1800-1900)

Monumentaal gebouw

© DB Folsgeare

Folsgeasterleane 2

Op 25 december 1778 wordt in Hidaard Ruurd Freerks geboren, het negende kind van Freerk Murks Abma en Gerritje Roelofs. Ruurd Freerks leert onder het toeziend oog van zijn oudere broers en zussen het

...

Lees meer

19e eeuw (1800-1900)

Ontstaansgeschiedenis

© Plaatselijk Belang Broeksterwoude

Broeksterwoude rond 1848

Dat er vroeger in de Dokkumer Wâlden e.o. grote armoede heerste is al jarenlang een gegeven. De leefomstandigheden waren bar en boos. Armoedige woningen, (lees krotten) en grote gezinnen waren in d

...

Lees meer

19e eeuw (1800-1900)

Onderwijs

© Archief gemeente Dantumadiel

Totstandkoming van een openbare school

Het Departement Dantumadeel was vertegenwoordigd op de Algemene vergadering van de Maatschappij op 13 en 14 augustus 1850 te Amsterdam. Daar werd een verzoek ingediend “ter vlodoening aan de hoogs

...

Lees meer

19e eeuw (1800-1900)

Dorps- en Stedenbouw

© Plaatselijk Belang Broeksterwoude

Het stratenpatroon

Op een kaart van 1874 is duidelijk te zien dat de woningen verspreid liggen, en niet geconcentreerd zijn tot een dorpskern. Ook is een deel van het stratenpatroon duidelijk terug te vinden in de heden

...

Lees meer

19e eeuw (1800-1900)

Onderwijs

© DB Folsgeare

Eerste school van Folsgare

Al eeuwen is de school het middelpunt in het dorp. In het kerkarchief kunnen we lezen dat in 1685 een gedeelte van de pastorie is verbouwd tot klaslokaal en dat Douwe Douwes een parttime baan als onde

...

Lees meer

19e eeuw (1800-1900)

Beroemdheid

© Wurkgroep Histoarysk Dronryp

Beroemde Rypsters - Sjirk de Wal

Bij beroemde of bekende Rypsters kan er gemakkelijk discussie ontstaan over de keuze die wij als makers van dit boek hebben gemaakt. Wij hebben gekozen voor Eise Eisinga, Alma Tadema en Sjirk de Wal,

...

Lees meer

19e eeuw (1800-1900)

Onderwijs

© DB Folsgeare

Tweede schoolgebouw van Folsgare

Per 1 januari 1886 wordt de openbare school in Folsgare door de gemeente opgeheven. Dit bericht komt niet als donderslag bij heldere hemel, want de ouders hebben aangegeven dat ze christelijk onderwij

...

Lees meer

19e eeuw (1800-1900)

Monumentaal gebouw

© Tsjaerddyk 27

Tsjaerddyk 27

Tijdens de vorming van de zuidzijde van de kwelder (Nieuwlander polder) werd er door de Middelzee een brede strook klei afgezet.. De Tsjerdyk, nu Tsjaerddyk, werd aangelegd tussen 1000-1200 als grens

...

Lees meer