Dorpscanon, Iedere Friese plaats een eigen Canon van de lokale historie! Fries Nederlands

Het Jezus Maria Johannesklokje

Het Jezus Maria Johannesklokje

Het Jezus Maria Johannes klokje is weer terug in de Achlumer kerk

In juni 2016 keerde het Jezus Maria Johannes klokje terug in de kerk van Achlum na een decennia lange zwerftocht langs een fabriek en twee musea.

Deze klok is gegoten in de kloostertijd en het is de oudste klok van Achlum. In die tijd, 1380, deed men dat dichtbij de plaats waar hij kwam te hangen, omdat hij anders hij veel te zwaar was om te vervoeren. Alhoewel dat in dit geval wel meeviel want deze klok weegt 60 kg. De klok is gemaakt van brons, dat is een legering van koper en tin. Deze werd verhit en vloeibaar in een mal gestort. Men vertelde dat deze “klokkenspijs” een stuk beter werd door het toevoegen van zilveren munten, want dan werd de klank nog mooier. Toeschouwers van het klokkengieten konden hun zilveren munten aan de spijs toevoegen. Maar deze munten kwamen buiten het zicht in een apart reservoir terecht, dat de klokkengieters na afloop leeghaalden. Ze verdeelden het geld. Zilver was namelijk erg slecht voor de klankkleur. De klok kreeg de naam van maar liefst drie heiligen en voordat hij in gebruik werd genomen, wijdde de priester de klok.

Het is niet helemaal duidelijk waar de klok hing: in een aparte klokkenstoel of bij de twee andere klokken die in de toren hingen? In het oude klooster/kerkenboek werd in 1599 al gesproken over een middelste klok, maar dat zijn niet de huidige klokken die in de kerk hangen want die zijn van 1622 en 1632. In de ophanging van deze twee klokken is geen ruimte voor een derde klok. Waarschijnlijk was er vanaf die tijd geen plaats meer voor het Jezus Maria Johannes klokje.

In 1829 werd in Achlum de dakpannenfabriek opgericht door Ulbe Piers Draisma en Foppe Draisma de Vries. Beide mannen hadden belangrijke functies in de kerk en dat kan de reden zijn dat de klok in de dakpannenfabriek kwam te hangen. Het luidde bij het begin, de pauzes en het einde van de werktijden van de fabriek. Bij brand werd de klok langdurig geluid. Tijdens de Tweede Wereldoorlog vond Herre Halbertsma deze klok in de dakpannenfabriek. Hij zag dat het een middeleeuwse klok betrof. Omdat de Duitse bezetter brons nodig had voor zijn wapenindustrie in Duitsland en daarvoor de bronzen klokken uit de torens van bezet gebied vorderde- nam hij de klok mee naar het Fries scheepvaartsmuseum in Sneek waar hij werkte om hem daar te verbergen. In 1988 bevond de klok zich daar nog steeds. Men was van mening dat de klok thuishoorde in de gemeente waar hij was gevonden en zo kwam het klokje in het Martena Museum in Franeker terecht. In het begin van de 21e eeuw was er al eens een vraag vanuit Achlum gekomen of het klokje niet terug kon naar Achlum. Toen de vraag in het voorjaar van 2016 opnieuw gesteld werd aan de klokkendieven (bijnaam van de Franekers) werd er meteen gehandeld en kon de klok opgehaald worden. En er volgde een officiële overdracht. Nu hangt de klok, na een lange omzwerving, op een mooie plek te pronken in de kerk van Achlum.

Achtergrond informatie In de toren van Achlum hangen twee klokken, die gegoten zijn door Hans Falck uit Neurenberg. De grootste klok dateert van 1622 en weegt 1070 kg. Op de klok staat de naam van Jonkheer Julius Dominicus Tinga. De kleinste weegt 830 kilo met daarop de namen: Tyomme Sybes op Monicke Bil, kerkvoochd in Achlo, Heere Lyuwes, kerkvoochd in Achlo en Nicolaus Ysbrandt Snecanus-Eals in Achlo en Hitsr (Hitzum), Ysbrandt was dominee in Achlum/Hitzum De klokken hangen in de toren in een houten constructie, de klokkenstoel, de muren dragen de klokken dus niet. 

 Op 10 maart 1943 zijn de klokken gevorderd door de Duitsers. Eind 1945 zagen een aantal schooljongens dat er klokken lagen bij de haven in Harlingen. Ze vertelden dat aan de koster dhr J. Tanja. Hij is er meteen heen gegaan en zag al van verre dat de klokken daar stonden. Ze zijn weer teruggebracht naar Achlum en in de toren opgehangen.

Tekst: ©
• Foto: © roelie anema

Dit venster maakt deel uit van de Canon van Achlum. Klik hier om de hele Canon van Achlum te bekijken.