Dorpscanon, Iedere Friese plaats een eigen Canon van de lokale historie!
Let op!

Let op! Op dit moment wordt onderhoud aan deze website gepleegd. Dit kan betekenen dat een pagina tijdelijk niet beschikbaar is! Wij vragen hiervoor uw begrip. U kunt verder wel gewoon gebruik blijven maken van de website.

Monument “de Hoanne”

Monument “de Hoanne”

Mensen die op de fiets of met de auto van Ysbrechtum naar Nylân rijden, passeren een opvallend monument. Een monument waarbij voor iedereen niet direct duidelijk zal zijn wat betekenis en oorsprong is. Als je de moeite neemt om het beter te bekijken zie je een ijzeren sculptuur van een trotse haan op een hoge stenen sokkel. De plaquette op het monument maakt duidelijk dat het om een monument voor de gevallenen tijdens de Tweede Wereldoorlog gaat. Ook in Wymbritseradeel heeft de oorlog veel slachtoffers gemaakt. Daarom vond men dat er een gedenkteken moest komen. In 1946 wordt door het gemeentebestuur een commissie aangesteld die de taak heeft de oprichting van een oorlogsmonument te realiseren om de gevallenen van de Tweede Wereldoorlog uit de gemeente Wymbritseradiel te herdenken en de bevrijding levend te houden.  

Het architectenbureau  Goodijk en de Vries uit Sneek krijgt de opdracht. Ze komen met een ontwerp voor  een gedenkteken dat bestaat uit een 10 meter hoge zuil waarop een kraaiende haan moet komen te staan met een passende tekst in de zuil. Voor de kraaiende haan wordt beeldhouwer Willem J. van der Valk uit Eelderwolde aangetrokken en voor de tekst vraagt men A.Tamminga.  
Om een geschikte plek te zoeken waar het monument moet komen te staan, maken burgemeester Tjaberings en beeldhouwer van der Valk per auto een rondrit door de gemeente. Het monument krijgt een plaats op de kruising van Rijksweg 43 en de Brededyk. Het staat hier tussen de dorpen Nijland, Tjalhuizum, IJsbrechtum en Folsgare in, aan de drukste weg in de gemeente en in een weidse omgeving. 

Op 5 September 1951 wordt het gedenkteken onthuld door de Commissaris der Koningin Mr. H.P. Linthorst Homan door een doek weg te nemen, waarna een plaquette in de zuil zichtbaar werd.
Hierop staat het gemeentewapen van Wymbritseradeel afgebeeld met daaronder een tekst in het Fries. Dat is de volgende:
1940-1945
De fûle striid,
tsjin fijâns wrede hân,
brocht ús in nije dei
foar folk en lân

Op de zuil staat een haan in een gevechtshouding als symbool van ’de drang naar vrijheid’ van het Nederlandse volk en zijn bereidheid om die vrijheid tot elke prijs te verdedigen.

Als echter de plannen voor de verdubbeling van Rijksweg 43/A7 op papier komen, heeft men een probleem met de situering van het monument. Het staat precies op de plek waar de zuidelijke baan van de A7 moet komen te liggen. Het gelijkvloerse  kruispunt Brededyk/Rijksweg 43/A7 gaat  verdwijnen en voor de ontsluiting van Folsgare wil men een nieuwe weg met een viaduct over de A7 gaan aanleggen. Dit wordt de huidige Monumentwei. 

Voor het monument kiest men nu een plek vlakbij Tjalhuizum aan de Ingenawei en tussen de voormalige Brededyk en de nieuw aan te leggen Monumentwei. Op de plek waar het monument  komt te staan ligt een eeuwenoude terp. De terp is eind 12e eeuw verlaten na een grote overstroming. De overstroming  heeft ook een groot deel van de oude Middelseedyk weggeslagen. Tijdens het graven van de nieuwe sloten langs de Monumentwei worden er op die plek nog vele beenderen en aardewerkscherven uit die periode terug gevonden. 

Deze plek, waar de terp ooit lag, draagt de naam  “de Stuiversche Kan “ Het verhaal gaat, dat hier eertijds een herberg heeft gestaan waar men voor een stuiver een kan wijn kon krijgen. Enig bewijs hier voor is er (nog) niet. Wel was er een herberg “Pasveer” vlakbij onder Tjalhuizum, op de kruising van de Jonge dyk met de Ringweg. De paardenwei zuidelijk van de herberg is nog goed herkenbaar. Het oude uithangbord van de herberg is in het bezit van het Fries Scheepvaart museum in Sneek.

In 1972 wordt de zuil naar de nieuwe locatie verplaatst en het viaduct over de A7 krijgt de naam ‘de Stuiversche Kan’. De Monumentwei krijgt zijn naam, echter op het bord bij de afslag in Tjalhuizum staat Monumentenwei. 

Sinds de onthulling in 1951 wordt bij het oorlogsmonument elk jaar op 4 Mei een herdenkingsbijeenkomst gehouden. De basisscholen “De Earste Trimen” Nijland, “Epemaskoalle” IJsbrechtum en “De Gearrin” uit Folsgare hebben het monument geadopteerd en per toerbeurt wordt de jaarlijkse herdenking door één van deze scholen georganiseerd. De herdenking bestaat uit een stille tocht vanuit de drie dorpen naar het monument. De dorpsbewoners en de schoolkinderen verzamelen zich en lopen te voet, voorafgegaan door een trommelslager, vanuit hun dorp naar het monument waar ze tegelijkertijd behoren aan te komen. Bij het monument houden vier leden van de nationale garde de erewacht. Door het muziekkorps Excelsior uit Nijland wordt koraalmuziek gespeeld tijdens de aankomst van de dorpsbewoners met als afsluiting net voor acht uur  “The Last Post”Hierna volgen om exact acht uur twee minuten stilte, wat gevolgd wordt door het met elkaar zingen van het Wilhelmus. Daarna volgt de kranslegging door een vertegenwoordiger van de gemeente, van dorpsbelangen, van de Oranjevereniging uit Nijland, waarna de schoolkinderen ieder een bloem neerleggen.Eén van de kinderen leest een gedicht voor, waarna er een toespraak wordt gehouden door een vertegenwoordiger van de gemeente. De afsluiting is het gezamenlijk zingen van het Friese Volkslied. 

Tekst: © A.Bruin, oersetting Wytske Heida. • Foto: © A. Bruin

Dit venster maakt deel uit van de Canon van Folsgare. Klik hier om de hele Canon van Folsgare te bekijken.