Dorpscanon van Longerhouw

Ds. Jan Wouter Felix (1824-1904) was Hervormd predikant te Schettens-Longerhouw van 1848-1851. Hij woonde in de pastorie, welke in Longerhouw stond. Ds. Felix is bekend geworden als voorman van het zo genoemde Friese Reveil, een opwekkingsbeweging die van invloed was op het kerkelijk leven.

Omstreeks 1250 is de oude kerk van Longerhouw gebouwd. Vooral bij de toren is nog goed te zien dat deze van kloostermoppen is gebouwd. Er is gelukkig een afbeelding uit 1722 bewaard gebleven, waarop de oude kerk te zien is.

De naam Schettens wordt voor het eerst genoemd in het jaar 855, als ’Scettanfurthi’. In dat jaar schenkt een zekere Folckerus grond in Schettens, aan het klooster te Werden (Duitsland).

Schelte van Aysma woonde te Schettens op Osinga State. Dit kasteel was in zijn bezit gekomen door zijn huwelijk met Tjemck van Osinga, dochter van de grietman van Wonseradeel. Schelte stamde uit een echt militair geslacht en zelf had hij een behoorlijke officierscarriere. Zo klom hij op van vaandrig en kapitein, naar uiteindelijk de topfunctie van kolonel in het Friese leger van de Nassau’s. In 1637 was hij met zijn regimenten bij het beleg van Breda, waar hij hoogstwaarschijnlijk gewond is geraakt. In het militaire ziekenhuis te Geertruidenberg is hij op 23 augustus 1637 overleden. Vervolgens werd hij bijgezet in de familiegrafkelder in de Hervormde kerk te Schettens.

De oude bouwvallige, middeleeuwse zadeldaktoren wordt in 1816 afgebroken, nadat de ingezetenen hierover hadden vergaderd. Door de lastige financiële situatie na de langdurige bezetting door de Fransen, was er geen geld voor restauratie. Hiervoor in de plaats komt een zogenaamde dakruiter, een torentje op het dak van het schip van de kerk. Deze heeft het niet lang volgehouden, want in 1877 werd er weer een echte toren tegen het schip aan gebouwd. Uiteraard was dit vooral dankzij de florerende landbouw vanaf het midden van de 19e eeuw. De kerkvoogdij profiteerde hier ook van, omdat het veel land in bezit had.

In 1865 werd de oude middeleeuwse kerk afgebroken om plaats te maken voor een nieuwe kerk. Alleen de fundering bleef behouden, wat te zien is aan de grote kloostermoppen die net boven het maaiveld uitkomen. Ook de schitterende renaissance grafzerken uit de 17e eeuw, waar Schettens toch wel bekend van is geworden, bleven gelukkig bewaard. Maar verder hebben de buitenkant en binnenkant toch vooral een heel sterk 19e eeuws karakter gekregen. De spitse toren was in de mode en gaf uiting aan de moderne gedachtes van de zelfbewuste hereboeren uit Schettens.

De eerste Christelijke school werd in 1872 geopend, met er een onderwijzerswoning aan vast gebouwd. Vanaf de Franse tijd tijd (1795) hadden Schettens en Longerhouw alleen een openbare school gehad. Er kwam vanuit het dorp echter grote behoefte aan Christelijk onderwijs, waar de liberale gemeente Wonseradeel echter niet aan mee wenste te werken. Uiteindelijk werd de school dus zelf bekostigd en ontstond er in onze gemeente een langdurige en felle schoolstrijd. Niet heel veel later kwam ook hier de Doleantie (scheuring tussen Hervormd en Gereformeerd). Hierdoor waren de Hervormden genoodzaakt de voormalige openbare school te betrekken, zodat er opnieuw twee scholen in onze kleine dorpjes waren, die soms amper het hoofd boven water konden houden.

De huidige kerktoren werd in 1877 gebouwd, welke de ’tijdelijke’ dakruiter verving. Nu lijkt het wel alsof deze toren altijd zo bij de kerk heeft gestaan, toch stond het kerkgebouw er al 12 jaar eerder! In de toren bevind zich op de vierde etage de klok die kort na de oorlog de door de Duitsers geroofde klok verving. Het uurwerk staat een etage lager en deze dient nog dagelijks te worden opgewonden.

De Gereformeerde Kerk te Schettens-Longerhouw werd opgericht als gevolg van de Doleantie. Deze kerkscheuring heeft meer dan 100 jaar geduurd, pas in 1996 werden beide richtingen, Hervormd en Gereformeerd, weer een Samen Op Weg gemeente. De Gereformeerden begonnen destijds met niets, omdat ze uit de Hervormde kerk stapten. Pas na vele jaren sparen, kon er een in 1907 een eigen kerk worden gebouwd.

Het huidige orgel werd in 1891 geleverd in de Hervormde kerk, gebouwd door de firma Van Oeckelen. Dit was het eerste orgel in de Schettenser kerk en het is terecht een monument. Voordat er een orgel kwam, was er een voorzanger die de liedjes vanaf de galerij voorzong. Meestal was dit de schoolmeester van het dorp.

De tijdens de Tweede  Wereldoorlog door de Duitsers geroofde klok, kwam helaas niet terug. Daarom werd er na de bevrijding al gauw een nieuwe klok besteld bij de firma Van Bergen.

Eeuwenlang hing er een helm en rapier (deel van een degen) in de kerk van Schettens. Pas in 2016 werd de helm ’ontdekt’ door Jeroen Punt, die de helm kon toewijzen aan kolonel Schelte van Aysma. Na deze grote ontdekking kreeg het Nationaal Militair Museum de helm en rapier in langdurige bruikleen, waardoor deze dus nu in Soesterberg te bezichtigen zijn. In 2017 werd de helm zelfs toegevoegd aan de lijst van voorwerpen uit de Nederlandse Canon!

De kerk is in 2017 geschikt gemaakt voor zogenaamde ’kerkovernachtingen’. In de toren is een slaapkamer gerealiseerd, in de consistorie een keukentje en in de voorkerk een heuse badkamer. Het is voor zover bekend, de eerste en nog steeds enigste kerk in Nederland, waar tevens in overnacht kan worden. Zie ook: www.kerkovernachting.nl

Bij de terpafgraving van de terp Bittens bij Schettens, werd omstreeks 1912 een prachtige geometrisch versierde pot gevonden, welke nu in het eigendom van het Fries Museum is. De pot is uit de terpentijd (3e/4e na Chr.)

In het jaar 2000 werd de zeer lage brug in Schettens vervangen door een brug met 2,5 meter doorvaarhoogte. Dit in verband met de 11-stedentocht route Bolsward-Harlingen, waar sindsdien veel grotere boten langs kunnen varen. Enkele jaren later kregen de drie bruggen van Schettens, elk een eigen naambordje. De brug in Schettens heet ’de draai’, doordat hier vroeger een draaibrug was.

In september 1983 verschijnt het eerste nummer van het dorpskrantje voor Schettens en Longerhouw. Al snel krijgt het de naam Viadukt.

Op 5 mei 1955, dus exact 10 jaar na de bevrijding, krijgt Schettens zijn eigen wapen en vlag. De tekens op het wapen zijn gebaseerd op het Van Osinga wapen. Deze familie heeft eeuwenlang Osinga State, net buiten Schettens, bewoond.

In 1955 krijgt Schettens een nieuwe school, waar Hervormd en Gereformeerd samen naartoe gaan. Het gebouw wordt op een nieuwe plaats gebouwd, aan het begin van het dorp. In 1992 maakt deze school weer plaats voor de huidige school.

In 1992 wordt het huidig schoolgebouw gebouwd, omdat het vorige gebouw uit 1955 dateerde en niet meer aan de eisen der tijd voldeed. Ook groeide het aantal leerlingen gestaag, waardoor er in 2006 zelfs nog twee aanbouwen bijkwamen.In 2018 zal door een jarenlange daling van het aantal leerlingen een einde komen aan de Schettenser school, omdat het inmiddels onder de grens van 23 leerlingen is gekomen.

Begin 17e eeuw woonde grietman Sybrand van Osinga op de Osinga State. Hij was gehuwd met Atke van Aggama uit Witmarsum, ook een edelmansdochter. Samen liggen ze begraven onder een schitterende renaissance zerk in de kerk van Schettens. Sybrand zijn vader en grootvader waren ook grietman van Wonseradeel en zijn dochter Tyempck van Osinga huwde met de officier Schelte van Aysma. Met dit huwelijk ging Osinga State over in de militaire familie Van Aysma. Nog in het eerste kwartaal van de 18e eeuw waren zij eigenaar van dit kasteel.

Op 13 maart 1981 wordt de Sportvereniging Longerhouw Schettens opgericht. Het clubhuis staat bij het sportveld van Schettens, waar vooral zomers gekaatst wordt. zie ook: https://www.facebook.com/SportverenigingLongerhouwSchettens

Het Saksische huurlingenleger ’de Zwarte Hoop’ genaamd, trok moordend en brandend door Wonseradeel, waarbij ook Schettens en Longerhouw flink getroffen werden.

In 1957 werd de voormalige (Hervormde) school omgebouwd tot dorpshuis. Het kreeg de naam ’De Terp’, omdat het bovenop de terp is gebouwd. Het schoolgebouw was leeg komen te staan, na de bouw van een nieuwe gezamenlijke Christelijke school in 1955, waar Hervormd en Gereformeerd samen naartoe gingen.

In 1924 werd de vereniging ’Dorpsbelang Schettens-Longerhouw’ opgericht.

In 1926 wordt Schettens aangesloten op het elektra-netwerk. Dorp na dorp werd in die tijd kort na elkaar aangesloten op het toen supermoderne elektranetwerk.