Deel:


Ontstaansgeschiedenis van Ouwe-Syl

Ontstaansgeschiedenis van Ouwe-Syl (Oudebildtzijl) 

Verzakte kade Oudebildtzijl eind 2012 n Chr. (afb 1)      

Bij het dijkvak tussen de “Pyp” en de T-splitsing Oasterdyk/Fijfhústerdyk bij Oudebildtzijl vallen de volgende zaken op:

-  De percelen aan weerszijden van de Oasterdyk staan niet (meer) overal haaks op de dijk.

-  Ze lopen niet evenwijdig aan elkaar en de dijk heeft 3 knikken.

 In 2012 werd op Ouwe-Syl de nieuwe kade aangelegd aan de Kaaifaart, van Albadaweg, aan de westzijde van de vaart. Toen moesten nieuwe aanlegsteigers worden neergezet voor de boten die ook via de Noordelijke Elfstedenvaarroute vanaf Oude Leije Ouwe-Syl konden aandoen. Tijdens het aanbrengen van de damwanden is de vaart wal zwaar verzakt.  Daar moest wel een zwakke plek zijn. De oorzaak lag niet alleen aan de oppervlakte. Ik vermoedde dat op die plek ooit een dijkdoorbraak was geweest.

Dat was voor mij de aanleiding om de ouwe kaarten van ’t Bildt te bekijken.

Mijn reis door deze geschiedenis begint bij de T-splitsing aan ’t eind van de Monnikenbildtdijk, Oosterdijk.In het Statenregister is de pre-kadastrale kaart van 1737 te raadplegen. Op de afbeelding 1 is deze kaart gecombineerd met de huidige kadasterkaart. De groene lijn is de lijn die vanaf de hoek Oasterdijk naar de kade is getrokken, naar de directe omgeving (in de richting van de ouwe meander van de Ouwe Rij, die daar toen nog lag) van de verzakte kade (’t bruggetje over de Kaaifaart bij de Vrij Evangelische kerk tot de ingang van de Ds. M. Mooystraat.  En tijdens het trekken van die over ’t Nieuw-Monniken Bildt zag ik ineens één van die eerste zomerdijken voor mijn ogen opdoemen! 

Daar is namelijk al in ca. 1200 ’n zomerdijk, aangelegd. En deze dijk is toen door  een stormvloed zwaar beschadigd, ook in de genoemde strook langs de Kaaifaart.

Het zand is daar diep weggespoeld. Later is dat gat weer dichtgeslibd met klei, wat veel  slechtere fundering is voor zo’n nieuwe kade. Dit is ook te zien in de grondonderzoeken. De grond is van een dusdanige samenstelling, dat er door het trilblok, wat werd gebruikt werd om de langere damwanden te plaatsen, ’t verschijnsel ‘thixotropie’ optrad.

De uitgang gevormd door de Ouwe Rijdt/kaaifaart naar de Middelzee hier, van Noord naar Zuid op é Syl (Oudebildtzijl) is door de jaren heen een kwetsbare plek  gebleven.

 

De haakse kavels

Maar hoe kon ik dan die zomerdijk zien? Ja, dan moet je de ‘haakse kavels’ in ’t landschap volgen en daar de dijk bij intekenen. Hierbij hou je rekening met de opeenvolgende grote stormvloeden van 1196, 1219 (St. Marcellusvloed), 1287 (St Luciavloed) De zomerdijken zijn ook aan de hand hiervan dus in tijd in te delen. Ook de bedrijvigheid in dit dorp Oudebildtzijl bepaalde in de loop van tijd de vorm van Ouwe-Syl. 

In 1505 is de Oudebildtdijk over de gehele lengte opgehoogd over de laatste zomerdijk. (Monnickendijck) Ook is op een aantal plekken grond uit (resten van) een zomerdijk gehaald, die daar in de buurt lag. De kavels werden direct al haaks (loodrecht) op de zomerdijken gezet. Hier en daar werden sloten langs de kavels gegraven voor de afwatering van de weilanden.

Als er nu kavels evenwijdig lopen aan elkaar (als bijvoorbeeld op ‘t Oud Bildt tot ca. 1200, de eerste kavels van de monniken), dan staat de zomerdijk die erbij hoorde daar haaks op. 

De vier verschillende zomerdijken konden achter elkaar worden verspreid over de zeer brede kwelder rug, die zich hier ontwikkeld had na de storm van 838 Je ziet hier in afbeelding 2 deze zomerdijken op de kwelder rug, door en om Ouwe-Syl. (Oudebildtzijl)  Oudebildtzijl is dus ontstaan op het kruispunt van de Oude Rijd en ’n brede kwelderwal van na de storm van 838 .

 Overzicht zomerdijken en wielen Ouwe-Syl (afbeelding 3) 

 (0)   ca. 1200       

De eerste zomerdijk (ca 1,60+ NAP) tussen Mariëngaarde en Lidlum- Oosterbierum is aangelegd. Door de hoofdelingen en monniken onder leiding van de vijfde abt Siardus, abt van 1194-1230. Hij werd toen al Monnickendijck genoemd (archief abdij Tongerlo) Deze zomerdijk moesten ze steeds weer repareren en verleggen, vooral na zware stormen. De kavels vanuit ’t ouwe land (Oud Bildt) staan haaks (witte lijnen) op deze zomerdijk ten Noorden van Ouwe-Syl.

Wiel 1, De dijkdoorbraak (wiel) lag ter hoogte van nu de Vrij Evangelische kerk.

 (1)   1200-1219 

De kavels vanuit het dan ook al ontgonnen nieuwe land (later Nieuw Bildt) staan       haaks (gele Lijnen) op de zomerdijk om Zuid.  Draaipunt is de Pôle.

         1219           

St. - Marcellusvloed Wiel 2, lag ten Zuiden van de Skitelbuurt. (foto voorblad)

 (2)    1219-1287

         1287           

St.- Luciavloed Wiel 3, achter de kroeg- nou ’t Graauwe Paard, later haven “de                Kolk”.

 (3)   1287-1380 

De Oudebildtdijk wordt om de kolk heen geleid en krijgt de vorm die hij nu nog              heeft. Eerst nog als zomerdijk, later na 1505 als de Oudebildtdijk van nu. 

 (4)   1380-1505 

Ouwe-Rijd wordt gekanaliseerd met de Kaaifaart die mogelijk ook door de                  kloosterlingen van Mariëngaarde is gegraven.  Nieuwe schutsluis van                        rechthoekige vorm kruising Kaaifaart/ Oudebildtdijk Doorsteek van Kaaifaart  naar        de Kolk, dichtgooien van ouwe meander.

 (5)  1505           

Ophogen van de zomerdijk Monnickendijck, wordt dan Oudebildtdijk (op 4,41 +    NAP)                                 

 

De zomerdijk Monnikendijk heeft dus daar bij Oudebildtzijl tussen ca 1196 en 1287 langs vier verschillende tracés gelegen.

Het dorp is al toen al vroeg gevormd door drie stormvloeden en de daarbij ontstane wielen.

De knikken in de Oudebildtdijk hier ten Oosten van Oudebildtzijl ontstonden door de dijkdeurbraken, veroorzaakt door de zwaardere stormen via de Oude Rijd, ook de levensader door Oudebildtzijl.

Na de doorbraak bleef een diep gat, de wiel achter, hier werd een nieuw stuk zomerdijk omheen gelegd.

Sytse Keizer, Billând 2021       

 

 

 


© Tekst: - © Foto voorblad: Sytse Keizer

Opmerkingenvenster

Ontstaansgeschiedenis van Ouwe-Syl

Reageren

Via onderstaand formulier kunt u een reactie achterlaten voor de auteur van het item. (Sytse Keizer)